Vicdan

“Hukuk, kanunların koruduğu, ahlak ise vicdanın koruduğu menfaatleri belirler."

(Prof. Dr. Nevzat Tarhan) 

Vicdan, insanın kendi içindeki adalet sarayıdır. 

Hakimi de kendisi, yargılananı da kendisidir. İfadesinin doğruluğunu ve yanlışlığını bile kendi terazisi ile ölçer. Terazide hangi taraf ağır basarsa, o kazanır. 

Günlük yaşantımızda; vicdanının sesini dinle, elini vicdanına koy gibi birçok tabirlere karşılaşmış ve sonuç olarak o mahkeme de hergün farklı şekilde yargılanmışsınızdır. 

Arapça sembolik bir ifade olup, “ve-ce-de” fiilinden türemiş ve mastar alarak “el vucud“ yani beş duyu organı ile bulmayı ifade eder.

Aslında vicdan;

• Kişi kendi davranışlarıyla ilgili olarak bir yargıda bulunmaya yönelten, kişinin kendi ahlak değeri ile üzerinde dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan, kişiye doğruyu ve iyiyi yapma yükümünü de yükleyen içsel güç.

Vicdan hakkında bu  gibi pek çok tanımla karşılaşabiliriz. Ama önemli olan vicdanın bize ne anlam ifade ettiği, nasıl yorumladığımız ve nasıl uyguladığımızdır.

“Vicdan, iyi ve kötüyü gösteren en iyi pusuladır.“ 

Doğuştan mı kazanılır, yoksa sonradan mı sorusu bu durum için çok fazla konuşulurken, bence doğuştan kazanılan bir yetidir. Ailesinden gördüğü ahlâkın, kendi hayatına uyarlayabilmiş hâlidir  vicdan. 

Hiç sokakta denk geldiniz mi?

Mendil satan eli yüzü toz içinde çocuk mendil satmak ister ihtiyacın olmadığını söylersin, daha sonra çocuğun boynu bükülür ve çok değil bir iki adım attıktan sonra içim sızladı dersiniz. Aslında bu tamamen vicdanının seni yargılaması ve senin rahat olmamandan kaynaklanırken, geri döner o çocuktan mendili alırsınız. Daha sonra yürüdüğünüz yollar biraz öncekinden daha anlamlı gelir.

Günlük yaşantıdan verebileceğim örneklerden bir kaçı;

• Bir keresinde hiç unutmuyorum ders çıkışı bozuk param yok diye çocuğun mendilini ihtiyacım olmadığından almamıştım, küçük çocuk olsun sen para verme al yine de demişti. Onun utançlığını bi süre çektim. Vicdanım el vermemişti. 
• Başka bir zaman da durakta beklerken aç olduğunu söyleyip iftar önünde para isteyen çocuğa para vermiştim, hüsran mı değil mi tam kestiremiyorum artık ama çocuk markete gidip cips almıştı.  

• Cinayet işleyen birinin yakalanmayıp daha sonra “uyuyamıyorum, aklıma o an geliyor, vicdan azabı çekiyorum, dışarıda rahat şekilde gezmeye vicdanım el vermiyor diyerek bir sabah ansızın ifade verip yaptığını itiraf ederken görebiliriz. 

• Son örneğimi Perşembe akşamları Star Tv'de yayınlanan reytingleri ile gündemde olan Avlu dizisinden etkilendiğim bir bölümü paylaşmak istiyorum; Çocuğunun cenazesine gitme izini çıkmayan mahkumun, arkadaşları tarafından çıkarılan bir isyan ile “Adaletin  bittiği yer de vicdan devreye girer, vicdan yoksa insan değilsin" sözleri sonucunda, baş savcılıkla görüşülerek çocuğunun cenazesine katılabilmesi gibi.

"Daima gerçekleri savun, takdir eden olmasa bile vicdanına hesap vermekten kurtulursun." (Ernesto Che Guevara)

Peki,

Sizce vicdanı olmayan biri insan mıdır?