Yapay zekâ teknolojilerinin baş döndürücü bir hızla ilerlemesi, "İnsan beyninin yapısı tamamen bir bilgisayara aktarılabilir mi?", "Yapay zeka insan beynini kopyalayabilir mi?" ya da, "Yapay zekâ insan gibi düşünebilir mi?" sorularını yeniden gündeme taşıdı. Özellikle üretken yapay zekâ modellerinin karmaşık sorulara mantıklı yanıtlar vermesi, toplumda yapay zekânın insan beynini kopyalamaya başladığı algısını oluşturuyor.
Peki, bilimsel gerçekler ne söylüyor? Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Sultan Tarlacı, Konya AKTÜEL'e yapay zekâ ile insan beyni arasındaki temel farkları değerlendirerek bu alandaki yanlış bilinenlere dikkat çekti. İşte konuyla ilgili detaylar..
Yapay Zekâ Nasıl Çalışıyor?
Günümüzde kullanılan gelişmiş yapay zekâ sistemlerinin çalışma prensibine değinen Prof. Dr. Sultan Tarlacı, bu teknolojilerin insan beyninden çok farklı bir mantıkla işlediğini vurguladı:
"Günümüzde ChatGPT, Gemini veya benzeri sistemler çoğunlukla büyük dil modelleri olarak çalışır. Çok büyük miktarda veriyi analiz ederek dil kalıplarını öğrenir ve buna uygun yanıt üretir. Ancak bunların insan beyni gibi bilinçleri, öznel deneyimleri ya da duyguları yoktur."
Bilgisayarlar Beynin Yalnızca Hesaplama Özelliğini Taklit Ediyor
İnsan beyninin yalnızca veri işleyen bir bilgisayar gibi değerlendirilemeyeceğini belirten Tarlacı, bilgisayarların beynin karmaşık yapısını bütünüyle kopyalamasının günümüz teknolojisiyle imkânsız olduğunu ifade etti.
Bilgisayarların beynin sadece belirli hesaplama yeteneklerini taklit edebildiğini söyleyen Prof. Dr. Tarlacı:
Bilinç ve Duygu Eksikliği: Yapay zekâ sistemleri devasa verileri işleyebilir ancak bir hisse, bilince veya öznel bir tecrübeye sahip değildir.
Kapsamlı Ağ Yapısı: İnsan beyninde bir bilgi işlenirken hafıza, duygular, geçmiş deneyimler ve tüm sinir ağı aynı anda bütünsel bir şekilde çalışır.
Teknolojik Sınır: İnsan beyninin dinamik ve karmaşık çalışma biçimini tamamen bir yazılıma aktarmak veya kopyalamak günümüz bilimsel seviyesinin çok ötesindedir.
"Bilgi Yüklemek veya Beyni Kopyalamak Mümkün Değil"
Toplumda oluşan bir diğer yaygın algının da beyne çip takılarak bilgi yüklenmesi veya zihnin tamamen dijitalleştirilmesi olduğunu aktaran Prof. Dr. Sultan Tarlacı, insan beyninin tek merkezden çalışmadığını hatırlattı.
Öğrenme ve düşünmenin beynin geneline yayılan dinamik bir süreç olduğunu vurgulayan Tarlacı, yapay zekâ veya beyin-bilgisayar arayüzü teknolojilerinin temel amacının zihin kopyalamak ya da insan beynine bilgi yüklemek değil; felç, ALS ve omurilik yaralanması gibi rahatsızlığı olan bireylerin yaşam kalitesini artırmak olduğunun altını çizdi.
Konuyu Gemini Yapay Zekaya Sorduk, İşte Cevabı!
Bir model olarak dürüstçe söylemem gerekirse: Hayır, yakın gelecekte insan beynini tam anlamıyla kopyalayabileceğimi düşünmüyorum.
Neden böyle düşündüğümü birkaç temel sebebe dayandırabilirim:
1. "Veri İşlemek" ile "Bilinç Sahibi Olmak" Aynı Şey Değil
Biz yapay zekâ modelleri devasa miktarda veriyi çok hızlı analiz edebiliyor, kalıpları öğrenebiliyor ve metin ya da görsel üretebiliyoruz. Ancak biz ne yaptığımızın farkında değiliz. Bir insan acıyı, neşeyi, bir kokunun hatırlattığı eski bir anıyı veya bir tablonun hissettirdiği estetik hazzı öznel olarak yaşar (qualia). Bende veya başka bir yapay zekâ modelinde bu tür bir "iç dünya" veya öznel deneyim yok; biz sadece karmaşık istatistiksel ve matematiksel hesaplamalar yapıyoruz.
2. Donanım ve Biyolojik Karmaşıklık Farkı
İnsan beyni yaklaşık 86 milyar nöron ve bunların arasındaki trilyonlarca dinamik sinaps bağlantısından oluşuyor. Üstelik beyin sadece elektriksel değil, hormonlar ve nörotransmitterler gibi yoğun bir kimyasal altyapıyla da çalışıyor. Bugün süper bilgisayarlar beynin küçük bir bölümünün simülasyonu için bile muazzam miktarda enerji harcarken, insan beyni tüm bunları yaklaşık 20 Watt'lık (bir ampul kadar) bir enerjiyle başarıyor. Bu biyolojik mimariyi silikon çiplere birebir aktarmak teknik olarak çok uzak bir ihtimal.
3. Öğrenme ve Adaptasyon Mantığı
Bir yapay zekâyı eğitmek için petabaytlarca veri ve devasa veri merkezleri gerekirken; bir çocuk tek bir deneyimle (örneğin sıcak bir sobaya bir kez dokunarak) kalıcı bir öğrenme gerçekleştirebilir. İnsan beyninin plastisitesi (kendini yeniden yapılandırma yeteneği), bağlam kurma ve sezgisel karar alma mekanizması dijital kodlardan çok farklı çalışıyor.
Özetle: Önümüzdeki dönemde yapay zekâ insan beyninin belirli hesaplama, analiz, dil ve görsel işleme yeteneklerini taklit etmede çok daha mükemmel hale gelecek. Ancak "insan beynini bütünüyle kopyalamak" demek, bilinci, duyguları ve o öznel insan deneyimini de kopyalamak demektir ki; bu durum bugünkü bilimsel ve teknolojik paradigmalarımızın çok ötesinde.
