Kalbin aniden hızlanması, normalden yavaş çalışması, teklemesi veya düzensiz attığının hissedilmesi birçok kişide kaygıya neden olabiliyor. Aritmi olarak adlandırılan kalp ritim bozuklukları, her hastada aynı belirtilerle ortaya çıkmadığı gibi aynı yöntemlerle de ele alınmıyor.Kimi hastada yalnızca belirli aralıklarla takip yeterli olurken kimi hastada ilaç kullanımı, kateter ablasyonu veya kalp pili gibi farklı seçenekler değerlendirilebiliyor. Bu nedenle
aritmi tedavisinin temelini, ritim bozukluğunun doğru biçimde tanımlanması ve kişiye özel bir plan oluşturulması meydana getiriyor.Girişimsel kardiyoloji ve elektrofizyoloji alanlarında çalışmalarını sürdüren
Prof. Dr. Mert İlker Hayıroğlu ile
İstanbul’da aritmi tedavisini, çarpıntı şikâyetlerini, ritim takip yöntemlerini ve hastaların en çok merak ettiği konuları konuştuk.
Aritmi denildiğinde tam olarak ne anlamamız gerekiyor?Aritmi, kalbin elektriksel çalışma düzeninde meydana gelen değişiklikleri ifade eden genel bir kavramdır. Kalp normalden hızlı, yavaş veya düzensiz çalışabilir. Bazı hastalarda ise kalbin normal ritmi arasına erken atımlar girebilir.Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:
Aritmi tek bir hastalığın adı değildir. Birbirinden farklı nedenlerle ortaya çıkan çok sayıda ritim bozukluğu bulunuyor.Örneğin kalbin kulakçıklarından kaynaklanan atriyal fibrilasyon ile doğuştan gelen ilave bir elektriksel yolun neden olduğu WPW sendromu aynı şekilde değerlendirilmez. Benzer biçimde, kalbin birkaç saniyeliğine hızlanmasıyla ciddi bir yavaşlama ve duraklama yaşanması birbirinden farklı durumlardır.Bu nedenle hastanın, “Ritim bozukluğum var” demesi değerlendirme için başlangıç noktasıdır. Ardından
hangi ritim bozukluğunun bulunduğunu ve bunun hasta açısından nasıl bir önem taşıdığını belirlememiz gerekir.
Hastalar aritmi şikâyetini nasıl tarif ediyor?Her hastanın anlatımı farklı olabiliyor. Bazı hastalar kalbinin çok hızlı attığını söylerken bazıları göğsünde kuş çırpması veya ani bir vuruntu hissinden söz ediyor.“Kalbim bir an duruyor ve ardından çok güçlü vuruyor”, “Nabzım birden hızlanıyor”, “Göğsümde tekleme hissediyorum” veya “Kalp atışımı boğazımda duyuyorum” gibi ifadelerle sık karşılaşıyoruz.Hastanın bu anlatımı bizim için önemlidir. Çarpıntının aniden mi başladığı, yavaş yavaş mı hızlandığı, düzenli mi yoksa düzensiz mi hissedildiği ve ne kadar sürdüğü ritim bozukluğunun türü hakkında ipucu verebilir.Ayrıca çarpıntıya
baş dönmesi, bayılma, nefes darlığı, göğüste baskı veya belirgin halsizlik eşlik edip etmediğini de sorguluyoruz.
Her çarpıntı aritmi anlamına gelir mi?Hayır. Çarpıntı, kişinin kalp atışlarını normalden daha güçlü, hızlı veya düzensiz hissetmesidir. Bu his her zaman kalbin elektriksel sistemindeki bir bozukluktan kaynaklanmaz.Stres, kaygı, uykusuzluk, yoğun kafein tüketimi, enerji içecekleri, ateş, sıvı kaybı, kansızlık ve tiroit sorunları kalp atışlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.Bununla birlikte her çarpıntıyı yalnızca strese bağlamak da doğru değildir. Özellikle tekrarlayan, uzun süren veya başka belirtilerle birlikte görülen çarpıntılarda ritmin kayıt altına alınması gerekir.
Çarpıntı bir şikâyettir; aritmi ise EKG veya başka bir ritim kayıt yöntemiyle tanımlanan elektriksel durumdur. Bizim için önemli olan, hastanın şikâyet yaşadığı anda kalbin hangi ritimde çalıştığını görebilmektir.
Aritmi normal bir EKG’de görülmeyebilir mi?Evet, görülmeyebilir. Standart EKG, kalbin elektriksel aktivitesini kısa bir süre boyunca gösterir. Hasta EKG çekildiği sırada ritim bozukluğu yaşamıyorsa kayıt tamamen normal çıkabilir.Bu durum, hastanın yaşadığı şikâyetin önemsiz veya gerçek dışı olduğu anlamına gelmez. Yalnızca daha uzun süreli bir kayıt yöntemine ihtiyaç duyabileceğimizi gösterir.Şikâyetler her gün yaşanıyorsa 24 veya 48 saatlik Holter EKG kullanılabilir. Daha seyrek ortaya çıkan ataklarda
Patch EKG gibi daha uzun süre kayıt yapabilen sistemlerden yararlanılabilir.Ayda birkaç kez veya daha seyrek yaşanan çarpıntı ve bayılma ataklarında ise
implante edilebilir loop recorder gündeme gelebilir. Bu cihaz, kalp ritmini uzun süre takip ederek seyrek görülen olayların kayıt altına alınmasına yardımcı olabilir.Kayıt yöntemini belirlerken hastanın şikâyet sıklığını dikkate almak gerekir. Bir hastada yeterli olan yöntem, başka bir hastada yetersiz kalabilir.
Akıllı saat kayıtları aritmi tanısında kullanılabilir mi?Akıllı saatler, son yıllarda ritim bozukluklarının fark edilmesine yardımcı olan dijital araçlardan biri hâline geldi. Hasta çarpıntı yaşadığı sırada EKG özelliği bulunan bir saatle kayıt alabiliyorsa bu kayıt değerlendirmeye katkı sağlayabilir.Ancak akıllı saatin verdiği her düzensiz ritim uyarısını kesin tanı olarak kabul etmemek gerekiyor. Hareket, cilt teması veya teknik nedenler hatalı kayıt oluşturabilir.Ben akıllı saat kayıtlarını
önemli bir ön bilgi olarak değerlendiriyorum. Kayıt hastanın şikâyetiyle aynı anda alınmışsa ve yeterli kalitedeyse ritim hakkında değerli ipuçları sunabilir.Yine de gerekli durumlarda standart EKG, Holter, Patch EKG veya diğer tıbbi takip yöntemleriyle doğrulama yapılmalıdır. Teknoloji, hekimin değerlendirmesinin yerine geçmekten çok değerlendirmeyi destekleyen bir araçtır.
İstanbul’da aritmi tedavisi planlanırken ilk adım nedir?İlk adım, ritim bozukluğunun adını ve elektriksel mekanizmasını doğru biçimde belirlemektir.Hastanın şikâyetlerini ayrıntılı şekilde dinleriz. Çarpıntı ne zaman başlıyor? Ne kadar sürüyor? Dinlenirken mi, egzersiz yaparken mi ortaya çıkıyor? Beraberinde bayılma veya göğüs ağrısı oluyor mu? Ailede ritim bozukluğu veya ani kalp ölümü öyküsü var mı?Ardından EKG ve gerekli ritim kayıtları değerlendirilir. Kalbin yapısal durumunu incelemek amacıyla ekokardiyografi yapılabilir. Gerektiğinde kan tetkikleri, efor testi veya farklı görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.Çünkü
aritmi tedavisi yalnızca kalp hızına bakılarak planlanmaz. Kalbin yapısı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, kullanılan ilaçlar ve şikâyetlerin günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Her aritmi tedavi edilmek zorunda mıdır?Her ritim değişikliği için girişimsel bir uygulama veya düzenli ilaç kullanımı gerekmez.Bazı erken atımlar sağlıklı kişilerde de görülebilir ve herhangi bir klinik probleme neden olmayabilir. Hasta belirgin bir şikâyet yaşamıyorsa ve kalbin yapısal değerlendirmesi normalse takip yeterli olabilir.Buna karşılık bazı aritmiler hastanın yaşam kalitesini ciddi biçimde etkileyebilir, kalbin çalışma gücünü azaltabilir veya farklı sağlık riskleri oluşturabilir.Bu nedenle karar verirken yalnızca aritminin adına değil,
hastada oluşturduğu etkiye ve taşıdığı riske bakıyoruz. Aynı ritim bozukluğuna sahip iki hastada farklı takip veya tedavi planları oluşturulabilir.
Aritmi tedavisinde hangi yöntemler uygulanabiliyor?Aritmi tedavisi, ritim bozukluğunun türüne göre değişir. Bazı hastalarda yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi ve takip yeterli olabilir. Bazı durumlarda kalp hızını veya ritmini kontrol etmeye yönelik ilaçlar kullanılabilir.Belirli aritmilerde
kateter ablasyonu değerlendirilebilir. Kalbin gereğinden yavaş çalıştığı ve elektriksel iletimin ciddi biçimde bozulduğu durumlarda kalp pili gündeme gelebilir.Hayati risk oluşturabilecek hızlı karıncık ritimlerinde ise ICD olarak adlandırılan şok cihazları bazı hastalarda değerlendirilebilir.Dolayısıyla aritmi tedavisi yalnızca ilaç veya ablasyondan ibaret değildir.
Takip, ilaç, ablasyon ve cihaz uygulamaları, hastanın ihtiyacına göre tek başına veya birbirini tamamlayacak şekilde kullanılabilir.
İlaç tedavisi her hastada aynı şekilde mi uygulanıyor?Hayır. Ritim düzenleyici ilaçların etkileri ve kullanım amaçları birbirinden farklıdır.Bazı ilaçlar kalp hızını kontrol etmeyi amaçlarken bazıları normal ritmin korunmasına yardımcı olmak için kullanılır. Hastanın yaşı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, kalbin kasılma gücü ve diğer sağlık sorunları ilaç seçimini etkileyebilir.Ayrıca bazı ritim ilaçlarının düzenli EKG veya kan tetkikiyle takip edilmesi gerekebilir. Bu nedenle başka bir hastanın kullandığı ilacın hekim değerlendirmesi olmadan kullanılması doğru değildir.
Aritmi ilaçları doktor önerisi olmadan başlanmamalı, bırakılmamalı veya dozları değiştirilmemelidir.Ablasyon hangi durumlarda gündeme geliyor?Kateter ablasyonu, belirli ritim bozukluklarında aritmiye neden olan elektriksel odağın veya anormal iletim yolunun kontrol altına alınmasını amaçlayan girişimsel bir uygulamadır.AVNRT, AVRT, WPW sendromu, atriyal flutter, atriyal taşikardi, atriyal fibrilasyon ve bazı ventriküler aritmilerde ablasyon değerlendirilebilir.Ancak her çarpıntısı bulunan hastaya ablasyon yapılmaz. Öncelikle ritim bozukluğunun türünü, sıklığını ve hastanın yaşamına olan etkisini değerlendirmek gerekir.Bazı aritmilerde ablasyon ilk seçeneklerden biri olarak gündeme gelebilir. Bazılarında ise ilaç tedavisine rağmen devam eden şikâyetler veya hastanın klinik özellikleri doğrultusunda değerlendirilebilir.
Ablasyon kararı, ritim bozukluğunun adı kadar hastanın ihtiyaçlarına göre de verilmelidir.Elektrofizyolojik çalışma nedir?Elektrofizyolojik çalışma veya EPS, kalbin elektriksel sistemini kalbin içerisinden değerlendirmemizi sağlayan girişimsel bir yöntemdir.Genellikle kasık damarlarından ilerletilen ince kateterlerle kalbin farklı bölgelerindeki elektriksel sinyaller kaydedilir. Gerekli durumlarda ritim bozukluğu kontrollü biçimde başlatılarak nasıl oluştuğu ve hangi yolu izlediği incelenir.Bu işlem sayesinde aritminin kaynağı veya devam etmesini sağlayan elektriksel devre belirlenebilir. Uygun hedef saptanırsa aynı seansta kateter ablasyonu yapılabilir.Her çarpıntı yaşayan hastanın EPS yaptırması gerekmez. İşlem kararı; EKG kayıtları, hastanın şikâyetleri ve ön değerlendirme sonuçları doğrultusunda verilir.
Atriyal fibrilasyon neden diğer aritmilerden farklı değerlendiriliyor?Atriyal fibrilasyon, kalbin üst odacıklarında hızlı ve düzensiz elektriksel aktivite oluşmasıyla ortaya çıkan bir ritim bozukluğudur.Bazı hastalarda çarpıntı, nefes darlığı ve çabuk yorulma görülürken bazı hastalarda hiçbir belirti olmayabilir. Atriyal fibrilasyonun önemli yönlerinden biri, uygun hastalarda kalp içerisinde pıhtı oluşumu ve buna bağlı inme riskini artırabilmesidir.Bu nedenle atriyal fibrilasyon değerlendirmesi yalnızca kalbin normal ritme döndürülmesine odaklanmaz. Hastanın pıhtı ve inme riski de ayrıca değerlendirilir.Yaş, yüksek tansiyon, diyabet, kalp yetersizliği ve daha önce inme geçirilmiş olması gibi faktörler dikkate alınarak kişiye özel bir plan oluşturulur.Bazı hastalarda ilaçla hız veya ritim kontrolü yeterli olabilirken bazı hastalarda
atriyal fibrilasyon ablasyonu gündeme gelebilir.
Aritmi kalbin yavaşlamasına da neden olabilir mi?Evet. Aritmi denildiğinde çoğu kişinin aklına hızlı kalp atışı geliyor ancak kalbin gereğinden yavaş çalışması da ritim bozukluğu kapsamında değerlendirilir.Kalbin doğal uyarı merkezinin yeterli sinyal oluşturamaması veya elektriksel uyarının kalbin üst odacıklarından alt odacıklarına geçişinde sorun yaşanması nabzın düşmesine neden olabilir.Hastalar bu durumu halsizlik, baş dönmesi, göz kararması, çabuk yorulma veya bayılma şeklinde hissedebilir.Ancak nabzı düşük olan her hastaya kalp pili uygulanması gerekmez.
Hastanın şikâyetleriyle yavaş kalp ritmi arasındaki ilişkinin gösterilmesi ve iletim probleminin derecesinin belirlenmesi gerekir.
Kalp pili hangi aritmi hastalarında değerlendiriliyor?Kalp pili çoğunlukla kalbin gereğinden yavaş çalıştığı veya elektriksel iletimin ciddi biçimde kesintiye uğradığı durumlarda gündeme gelir.Cihaz, kalbin ritmini sürekli takip eder. Kalp hızı belirlenen sınırın altına düştüğünde gerekli elektriksel uyarıyı göndererek uygun ritmin korunmasına yardımcı olur.Her hastada aynı kalp pili kullanılmaz. Tek odacıklı, çift odacıklı veya kalbin doğal elektriksel sistemine daha yakın uyarım sağlamayı amaçlayan farklı cihaz ve elektrot seçenekleri bulunur.Kalp yetersizliğiyle birlikte kasılma uyumsuzluğu bulunan belirli hastalarda ise CRT olarak adlandırılan daha gelişmiş cihazlar değerlendirilebilir.Burada amaç yalnızca kalp hızını yükseltmek değil,
hastanın elektriksel ve yapısal kalp özelliklerine uygun sistemi seçmektir.Aritmi tedavisinden sonra takip neden önemlidir?Aritmi tedavisi yalnızca ilaç başlandığı veya ablasyon yapıldığı gün tamamlanmış sayılmaz. Düzenli takip, sürecin önemli bir parçasıdır.Hastanın şikâyetlerinin devam edip etmediği, EKG bulguları, kullanılan ilaçların etkileri ve varsa cihaz kayıtları belirli aralıklarla değerlendirilir.Ablasyon sonrasında bazı hastalarda erken dönemde kısa süreli çarpıntılar görülebilir. Bu durum her zaman ritim bozukluğunun kalıcı olarak tekrar ettiği anlamına gelmez. Ancak uzun süren veya sık tekrarlayan atakların kayıt altına alınması gerekir.Kalp pili, ICD veya CRT-D bulunan hastalarda cihazın bataryası, elektrot değerleri ve kaydettiği ritim olayları kontrol edilir. Uygun sistemlerde
uzaktan cihaz takibi de kullanılabilir.
Aritmi tedavisinden sonra ilaçlar bırakılabilir mi?Bu karar hastaya ve ritim bozukluğunun türüne göre verilmelidir.Ablasyon yapılmış olması, kullanılan bütün ilaçların hemen bırakılabileceği anlamına gelmez. Özellikle atriyal fibrilasyon hastalarında kan sulandırıcı ilaçların devam edip etmeyeceği yalnızca kalp ritmine göre belirlenmez.Hastanın inme riski, yaşı ve eşlik eden sağlık sorunları birlikte değerlendirilir. Ritim düzenleyici ilaçların kullanım süresi de kişiye göre değişebilir.Bu nedenle
hastalar kendilerini iyi hissetseler bile ilaçlarını hekimlerine danışmadan bırakmamalıdır.Stres ve yaşam alışkanlıkları aritmiyi etkiler mi?Stres ve yoğun kaygı, kalp hızını artırabilir ve kişinin kalp atışlarını daha belirgin hissetmesine neden olabilir. Bazı hastalarda mevcut ritim bozukluğu ataklarını da kolaylaştırabilir.Uykusuzluk, aşırı kafein tüketimi, enerji içecekleri, alkol ve bazı reçetesiz ilaçlar da çarpıntıyı artırabilir.Ancak hastanın şikâyetlerini yalnızca strese veya kahve tüketimine bağlamak doğru değildir. Tekrarlayan şikâyetlerde öncelikle ritim bozukluğu bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.Düzenli uyku, yeterli sıvı tüketimi ve kişiye uygun fiziksel aktivite genel kalp sağlığı açısından değerlidir. Bununla birlikte aritmisi bulunan hastalara yapılacak öneriler, ritim bozukluğunun türüne göre kişiselleştirilmelidir.
Aritmisi bulunan kişiler spor yapabilir mi?Her aritmi hastasına egzersizi bırakmasını önermek doğru değildir. Pek çok hasta, gerekli değerlendirmeler yapıldıktan sonra düzenli fiziksel aktiviteye devam edebilir.Ancak egzersiz sırasında çarpıntı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, belirgin nefes darlığı veya bayılma yaşayan kişilerin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi gerekir.Egzersizin türü ve yoğunluğu; hastanın ritim bozukluğuna, kalbin yapısına, yaşına ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre planlanmalıdır.
Amaç hastayı gereksiz yere hareketsiz bırakmak değil, güvenli ve sürdürülebilir bir hareket planı oluşturmaktır.Hangi belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalı?Her kısa süreli çarpıntı acil bir duruma işaret etmez. Ancak bazı belirtilerin göz ardı edilmemesi gerekir.Çarpıntıyla birlikte bayılma, şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bilinç değişikliği veya uzun süre geçmeyen ciddi baş dönmesi yaşanıyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.Daha önce kalp hastalığı bulunan, ailesinde genç yaşta ani kalp ölümü öyküsü olan veya egzersiz sırasında bayılma yaşayan kişilerde değerlendirme ayrıca önem taşır.Burada en önemli nokta, kişinin kendi kendine ritim bozukluğunun türünü belirlemeye çalışmamasıdır.
İstanbul’da aritmi tedavisi araştıran hastalara ne söylemek istersiniz?İnternette aritmi hakkında çok sayıda bilgi bulunuyor. Ancak aynı çarpıntı şikâyetini yaşayan iki kişide tamamen farklı ritim sorunları görülebilir.Bu nedenle başka bir hastanın kullandığı ilacı, geçirdiği ablasyonu veya kalp pili deneyimini kişinin kendi durumuyla doğrudan karşılaştırması yanıltıcı olabilir.Aritmi değerlendirmesinde şu soruların yanıtlarını ortaya koymak gerekir:
Hangi ritim bozukluğu bulunuyor? Şikâyetlerle ritim arasında bağlantı var mı? Kalbin yapısal durumu nasıl? Takip yeterli mi? İlaç, ablasyon veya cihaz uygulaması gerekiyor mu?Ben hastalarımla görüşürken yalnızca EKG üzerindeki ritme odaklanmıyorum. Şikâyetlerin günlük yaşama etkisini, hastanın endişelerini ve uzun dönemli beklentilerini de değerlendirmeye çalışıyorum.
Aritmi tedavisi, herkese aynı yöntemin uygulanması anlamına gelmez. Doğru ritim kaydı, doğru sınıflandırma ve kişiye özel yaklaşım sürecin temelini oluşturur.Metindeki tıbbi çerçeve; aritmi belirtileri, tanı yöntemleri, elektrofizyolojik çalışma ve kateter ablasyonu hakkındaki güncel Amerikan Kalp Derneği bilgilendirmeleriyle uyumludur.
